Pielęgnacja cery suchej: składniki, rutyna, błędy

Najważniejsze

Sucha skóra to skóra, która słabo zatrzymuje wodę i ma niedobór lipidów. Przegląd Ooi z 2021 roku opisuje jej przyczynę jako niedobór sebum, a przegląd Barnesa i współpracowników z 2021 roku jako nadmierną utratę wody przez naskórek (TEWL).
Nawilżający krem zwykle łączy trzy typy składników: humektanty (przyciągają wodę), emolienty (uzupełniają lipidy) i okluzyjne (ograniczają parowanie). Przeglądy opisują, że humektanty mogą nasilać parowanie wody ze skóry, dlatego zwykle łączy się je ze składnikami okluzyjnymi.
Według zaleceń Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD) pomagają krótkie, ciepłe prysznice, delikatny środek myjący bez substancji zapachowych (fragrance-free), osuszanie skóry przez przykładanie ręcznika i krem nakładany na jeszcze wilgotną skórę.
Suchość bywa też objawem chorób skóry lub innych schorzeń oraz skutkiem ubocznym niektórych leków. Gdy domowa pielęgnacja nie pomaga, zgłoś się do lekarza.

Cera sucha a odwodniona - różnica

W rozmowach o kosmetykach często pojawia się rozróżnienie: skóra sucha ma za mało tłuszczu, a odwodniona za mało wody. To podział potoczny, a w przytoczonych niżej opracowaniach suchość opisuje się zarówno przez niedobór lipidów (Sethi), jak i przez utratę wody (Barnes). Przegląd Ooi z 2021 roku przypisuje suchość niedoborowi sebum, natomiast przegląd Barnesa i współpracowników z tego samego roku opisuje suchą skórę jako skórę z nadmierną utratą wody przez naskórek (TEWL), która nie potrafi skutecznie jej wiązać.

Wniosek redakcji: w praktyce nie musisz ustalać, czy Twoja skóra jest „sucha” czy „odwodniona”. Ważniejsze, żeby pielęgnacja dostarczała wodę, uzupełniała lipidy i ograniczała jej ucieczkę. Ogólny opis typów skóry znajdziesz w tekście o rodzajach cery i sposobach ich rozpoznawania.

Dlaczego skóra jest sucha

AAD wymienia kilka grup przyczyn:

Nawyki: mydła o działaniu odtłuszczającym, ostre środki czystości oraz długie, gorące prysznice zmywają tłuszcze ze skóry.
Otoczenie: zimne, suche powietrze odbiera skórze wilgoć.
Wiek: produkcja sebum spada wyraźnie po czterdziestce i dalej maleje.
Praca z wodą: częsty kontakt z wodą lub agresywnymi substancjami, na przykład w fryzjerstwie czy pielęgniarstwie.
Leki i leczenie: AAD wymienia między innymi statyny i leki moczopędne oraz leczenie onkologiczne.
Choroby: atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, ichtioza, a także cukrzyca, choroby tarczycy czy nerek.

Część z tych przyczyn zależy od Ciebie (sposób mycia, temperatura wody), a część nie. Dlatego sama zmiana kremu nie zawsze wystarczy.

Oczyszczanie bez przesuszania

Zalecenia AAD dotyczące kąpieli są proste: myj się krótko (do pięciu-dziesięciu minut), w ciepłej, nie gorącej wodzie, wybieraj delikatny środek myjący z oznaczeniem „fragrance-free” (bez substancji zapachowych), a nie „unscented”, bo ten drugi może zawierać substancje maskujące zapach. Unikaj też ostrych mydeł dezodorantowych. Po umyciu osusz skórę, przykładając ręcznik, a nie pocierając nią, bo pocieranie może podrażniać bardzo suchą skórę.

Wniosek redakcji: te wskazówki dotyczą kąpieli całego ciała, ale ta sama logika przemawia za łagodnym oczyszczaniem twarzy: letnia woda, produkt „fragrance-free” i brak szorowania. Przegląd Sethiego opisuje, że skóra twarzy jest szczególnie narażona na działanie czynników środowiska, takich jak zimno, upał, suche powietrze, kurz i promieniowanie UV.

Nawilżanie i natłuszczanie: humektanty, emolienty, okluzja

Przeglądy opisują trzy rodzaje składników kremów nawilżających:

Humektanty to substancje higroskopijne, które wiążą wodę. Przegląd Barnesa wymienia wśród nich glicerynę, mocznik, pantenol, sorbitol, kwas hialuronowy i kwas mlekowy.
Emolienty to głównie lipidy i oleje, które zmiękczają skórę i poprawiają jej gładkość. Na przykład cholesterol, kwasy tłuszczowe i alkohole tłuszczowe.
Substancje okluzyjne tworzą na skórze warstwę, która fizycznie ogranicza utratę wody. Przykłady to wazelina (petrolatum), wosk pszczeli, dimetykon i lanolina.

Według przeglądu Barnesa moisturizery poprawiają nawilżenie naskórka na dwa sposoby: dostarczają wodę z własnej fazy wodnej i ograniczają jej ucieczkę dzięki okluzji. Autorzy obu przeglądów podkreślają też, że humektanty mogą w pewnych warunkach zwiększać parowanie wody ze skóry, dlatego zwykle łączy się je ze składnikami okluzyjnymi. Barnes zaznacza, że humektanty pobierają wodę z otoczenia przy wilgotności powietrza powyżej 80%. Z kolei z przeglądu Sethiego wynika, że wazelina w stężeniu co najmniej 5% zmniejsza TEWL o ponad 98%. Warto pamiętać, że autorzy pracy Barnesa są zatrudnieni w firmie farmaceutycznej (Ego Pharmaceuticals), co zaznaczono w oświadczeniu, w którym jednocześnie deklarują brak konfliktu interesów. Wady składników okluzyjnych to wyczuwalna tłustość, możliwe działanie alergizujące i zapach.

Moment aplikacji też ma znaczenie. AAD zaleca nakładać krem, gdy skóra jest jeszcze wilgotna po prysznicu lub kąpieli, i robić to kilka razy dziennie, szczególnie gdy skóra jest sucha. Przegląd Sethiego dodaje, że składniki okluzyjne działają najsilniej na lekko zwilżoną skórę. AAD pisze także, że maści i kremy nawilżają skórę skuteczniej niż lotiony. Jeśli chcesz porównać gotowe formuły, przejrzyj tekst o wyborze kremu nawilżającego do twarzy.

Składniki do szukania w INCI

Poniżej opis tego, co o wybranych składnikach mówią przeglądy. To nie jest lista rekomendacji produktów, a opisy nie przesądzają o działaniu konkretnego kosmetyku.

Gliceryna (Glycerin) - przegląd Sethiego nazywa glicerol najskuteczniejszym humektantem, a AAD wymienia glicerynę wśród składników do szukania w kremach dla suchej skóry.
Mocznik (Urea) - Sethi opisuje go jako humektant w stężeniu 10%. Przy 20-30% działa złuszczająco, bo rozluźnia wiązania wodorowe białek naskórka. Dlatego produkty z wyższym stężeniem mocznika to osobna kategoria, a jej szczegóły omawia tekst o kremach z mocznikiem.
Ceramidy - przeglądy opisują je jako lipidy dodawane do kremów, by uzupełniać niedobory lipidów przy niektórych chorobach skóry. Przegląd systematyczny z 2021 roku (21 opracowań opisujących 72 cząsteczki, dotyczący suchości skóry wynikającej ze zmian wewnętrznych lub ogólnoustrojowych) podaje jednak, że wyniki dotyczące związku poszczególnych cząsteczek z suchością skóry były często niespójne i nie wiadomo, które działają najlepiej. Sam składnik opisuje osobny poradnik o ceramidach w kosmetykach.
Skwalan (Squalane) - Sethi opisuje go jako mniej podatny na utlenianie niż skwalen, o niewyczuwalnej tłustości i niekomedogenny.
Wazelina (Petrolatum), masło shea - AAD wymienia je obok gliceryny, a wazelinę opisują też przeglądy jako silny składnik okluzyjny.

Panel pięciu specjalistów w stanowisku z 2020 roku uznał, że emolienty do suchej skóry powinny zawierać fizjologiczne lipidy oraz starannie dobrane humektanty. To opinia panelu specjalistów, a nie wynik badania produktów.

Rutyna rano i wieczorem

Poniższy schemat to wnioski redakcji oparte na wcześniej opisanych zaleceniach, a nie na badaniu skuteczności takiego schematu.

Rano: delikatnie opłucz lub umyj twarz łagodnym środkiem, osusz ją przez przyłożenie ręcznika, a gdy jest jeszcze lekko wilgotna, nałóż krem nawilżający.
Wieczorem: usuń zanieczyszczenia łagodnym produktem w ciepłej wodzie, osusz skórę i nałóż krem, który zawiera także składniki natłuszczające.
W ciągu dnia: AAD zaleca stosować krem częściej, gdy skóra jest sucha. Przegląd Sethiego mówi o aplikacji od jednego do trzech razy dziennie, zależnie od nasilenia suchości, zwłaszcza po kąpieli.

AAD proponuje też nawilżacz powietrza, na przykład w sypialni, i regularne jego czyszczenie, żeby nie rozwinęła się pleśń. Sprawdź także, jak działa bariera hydrolipidowa skóry, bo według Barnesa i współpracowników bariera skóry zapobiega niekontrolowanej utracie wody.

Błędy przy suchej cerze

Długie, gorące prysznice. AAD wskazuje je jako jedną z przyczyn zmywania tłuszczów ze skóry.
Pocieranie ręcznikiem. Może podrażniać bardzo suchą skórę.
Ostre mydła i produkty zapachowe. AAD zaleca wybierać produkty oznaczone jako „fragrance-free”, a nie „unscented”, bo te drugie mogą zawierać substancje maskujące zapach.
Sam humektant bez okluzji. Przeglądy opisują, że humektanty mogą nasilać utratę wody, jeśli nie ma składnika okluzyjnego.
Kontynuowanie produktu, który szczypie. AAD radzi poinformować dermatologa, jeśli jakikolwiek produkt, także nawilżający, powoduje pieczenie, szczypanie lub podrażnienie.
Bagatelizowanie uporczywej suchości. Przegląd Ooi z 2021 roku zaznacza, że nieleczona suchość może prowadzić do swędzenia i egzemy.

Kiedy to już sprawa dla lekarza

Według AAD, jeśli skóra pozostaje sucha mimo stosowania podstawowych zaleceń, trzeba zgłosić się do dermatologa. Bardzo sucha skóra może wynikać ze schorzenia, na przykład atopowego zapalenia skóry, łuszczycy czy choroby nerek. AAD radzi też powiedzieć lekarzowi, jeśli jakiś produkt powoduje pieczenie, szczypanie lub podrażnienie. AAD wymienia wśród przyczyn suchości także niektóre leki, a przy nasilonej suchości opisuje częste swędzenie, więc przy takich okolicznościach porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Kosmetyk jest dodatkiem do pielęgnacji i nie zastępuje diagnozy.

Przy chorobach skóry i w ciąży dobór pielęgnacji omów z lekarzem lub farmaceutą.

Zobacz też: Pielęgnacja twarzy: podstawy, kolejność i błędy, Kwas hialuronowy w kosmetykach: jak działa i jak stosować.

Źródła

American Academy of Dermatology, Dermatologists’ tips to relieve dry skin, https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin.
American Academy of Dermatology, Dry skin: causes, https://www.aad.org/public/diseases/a-z/dry-skin-causes.
Sethi A., Kaur T., Malhotra S.K. i wsp., Moisturizers: The Slippery Road, Indian Journal of Dermatology 2016, DOI: 10.4103/0019-5154.182427.
Barnes T.M., Mijaljica D., Townley J.P. i wsp., Vehicles for Drug Delivery and Cosmetic Moisturizers: Review and Comparison, Pharmaceutics 2021;13(12):2012, DOI: 10.3390/pharmaceutics13122012.
Proksch E., Berardesca E., Misery L., Engblom J., Bouwstra J., Dry skin management: practical approach in light of latest research on skin structure and function, Journal of Dermatological Treatment 2020;31(7):716-722, DOI: 10.1080/09546634.2019.1607024 (streszczenie).
Amin R., Lechner A., Vogt A., Blume-Peytavi U., Kottner J., Molecular characterization of xerosis cutis: A systematic review, PLoS One 2021, DOI: 10.1371/journal.pone.0261253 (streszczenie).
Ooi K., Onset Mechanism and Pharmaceutical Management of Dry Skin, Biological and Pharmaceutical Bulletin 2021, DOI: 10.1248/bpb.b21-00150 (streszczenie).

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza.