Krem z mocznikiem: stężenia, zastosowanie, podrażnienia

Najważniejsze

Mocznik (INCI: Urea) to humektant, czyli substancja wiążąca wodę. Według przeglądu Piquero-Casals i współpracowników z 2021 roku występuje naturalnie w naskórku i w badaniach zmniejszał utratę wody przez naskórek (TEWL) oraz zwiększał zawartość wody w warstwie rogowej.
Stężenie decyduje o charakterze produktu. Ten sam przegląd opisuje niskie stężenia (2-10%) jako nawilżające, średnie (10-30%) jako nawilżające i złuszczające, a wysokie (od 30%) jako przede wszystkim złuszczające.
Przegląd opisuje działania niepożądane jako łagodne: sporadyczne, przemijające podrażnienie, częstsze przy wyższych stężeniach. Gdy pieczenie lub szczypanie nie ustępuje po kilku dniach, według NHS warto porozmawiać z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą.
Skóra z pęknięciami, stan zapalny, cukrzyca i skóra dziecka to sytuacje, w których warto omówić dobór kremu z lekarzem lub farmaceutą.

Czym jest mocznik w kosmetykach i jak działa

Mocznik to niewielka cząsteczka, która według przeglądu Piquero-Casals i współpracowników (2021) należy do naturalnego czynnika nawilżającego skóry. Jest higroskopijna, czyli wiąże wodę. W kosmetykach pełni więc rolę humektantu, podobnie jak gliceryna, którą Sethi i współpracownicy (2016) opisują jako najskuteczniejszy humektant. Ogólny podział składników na humektanty, emolienty i okluzyjne opisuje tekst o emolientach.

Przegląd wymienia kilka efektów obserwowanych w badaniach: mniejszą utratę wody przez naskórek, większą zawartość wody w warstwie rogowej i większą odporność tej warstwy na stres osmotyczny. W badaniach laboratoryjnych i na modelu zwierzęcym mocznik zwiększał też ekspresję genów związanych z różnicowaniem keratynocytów, w tym filagryny. Są to dane o mechanizmie, a nie dowód, że konkretny krem poprawi kondycję Twojej skóry.

Przy wyższych stężeniach mocznik działa także keratolitycznie. Według przeglądu Piquero-Casals rozrywa wiązania wodorowe w keratynie albo zmienia strukturę tego białka, co ułatwia złuszczanie zrogowaciałego naskórka. Podobnie opisuje to przegląd Sethiego i współpracowników z 2016 roku: mocznik jest humektantem w stężeniu około 10%, a w stężeniach 20-30% powoduje keratolizę.

Stężenia spotykane w kosmetykach

Poniższy podział pochodzi z przeglądu Piquero-Casals i współpracowników. To uogólnienie autorów, a nie sztywna norma, i podobny przedział (10%) dla działania nawilżającego podaje Sethi.

2-10% - przedział opisany jako nawilżający i wspierający barierę skóry.
10-30% - przedział nawilżający i zarazem złuszczający.
od 30% - przedział opisany jako głównie złuszczający, stosowany w miejscowych rogowaceniach, takich jak modzele. W przeglądzie wskazania dla takich stężeń to miejscowe zrogowacenia, zmiany paznokci i łupież, a nie rutynowa pielęgnacja, dlatego przy zrogowaceniach i zmianach skórnych dobór najlepiej omówić z lekarzem.

Ten sam przegląd podaje, że preparaty o niskim i średnim stężeniu (2-20%) mogą służyć do rutynowej pielęgnacji skóry bez chorób skóry. W badaniach nad suchą skórą najczęściej wymieniane stężenie to 10%.

Dla porównania, w jednym z opisanych w przeglądzie badań na 30 osobach z cukrzycą i suchą skórą stóp oba kremy (10% i 25%) zwiększyły nawilżenie skóry, a krem 25% dał lepszy wynik. Była to niewielka próba pilotażowa, więc nie wynika z niej ogólna reguła.

Dla kogo i na które partie ciała

Przegląd opisuje liczne badania nad kremami z mocznikiem przy suchości skóry (xerosis), najczęściej w stężeniu 10%. Przykłady z tych badań:

Skóra bardzo sucha: w badaniu na 12 osobach z bardzo suchą skórą podudzi dwa razy dziennie stosowany krem z 15% mocznika znacząco zmniejszył TEWL.
Osoby starsze: w badaniu na 42 osobach powyżej 60. roku życia krem z 5% mocznika zwiększył nawilżenie skóry w porównaniu z kremem kontrolnym.
Stopy: przegląd systematyczny cytowany przez autorów wskazał, że w suchości skóry stóp najwięcej badań dotyczy właśnie preparatów z mocznikiem (czternaście badań, stężenia 5-40%, z dobrą odpowiedzią kliniczną). W randomizowanym badaniu na 40 osobach z cukrzycą krem z 10% mocznika dawał szybszą i lepszą poprawę niż krem kontrolny.

Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) w materiale o suchych, popękanych piętach radzi szukać kremu nawilżającego, który zawiera 10-25% mocznika, kwas alfa-hydroksylowy albo kwas salicylowy (to alternatywy do wyboru). Zaleca też nakładanie kremu w ciągu pięciu minut po kąpieli, na wilgotną skórę, oraz krótkie kąpiele (5-10 minut). Wskazuje, że popękane pięty bywają skutkiem choroby, na przykład cukrzycy, a gdy są nasilone albo nie poprawiają się po stosowaniu tych wskazówek, trzeba zgłosić się do dermatologa.

W przypadku dłoni ogólne zalecenia AAD dotyczą stosowania nietłustego kremu do rąk po każdym myciu oraz używania rękawic przy długim kontakcie z wodą. Materiał ten nie wskazuje jednak mocznika, więc nie ma w nim podstaw do zaleceń o konkretnym stężeniu dla dłoni. Informacje o suchej skórze twarzy znajdziesz w tekście o pielęgnacji cery suchej, ponieważ opisane tu badania nie dotyczyły twarzy.

Gdy suchość towarzyszy atopowemu zapaleniu skóry, łuszczycy lub chorobie nerek, pielęgnację omów z lekarzem (AAD wymienia te choroby wśród możliwych przyczyn uporczywej suchości). Tło opisuje tekst o skórze atopowej.

Kiedy mocznik może podrażniać

Według przeglądu Piquero-Casals preparaty z mocznikiem są zwykle dobrze tolerowane. Łagodne podrażnienie bywa obserwowane sporadycznie, jest częstsze przy wyższych stężeniach, przemijające i zwykle ustępuje samo. Autorzy wspominają też o nieprzyjemnym zapachu, który może pochodzić od lotnych amin i szybko się ulatnia. Znaleźli jeden opisany przypadek alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po kremie z wysokim stężeniem mocznika, prawdopodobnie wywołanego innym składnikiem. Warto odnotować, że dwoje autorów tego przeglądu jest pracownikami firmy, która pokryła opłatę za przyspieszoną publikację, a troje kolejnych pobierało od niej honoraria konsultanckie, więc to nie jest źródło niezależne od przemysłu.

Ryzyko podrażnienia zależy od stanu skóry. W badaniu z 2020 roku na 42 dzieciach w wieku 8-16 lat z atopowym zapaleniem skóry i zadrapaniami w zgięciach łokci krem z 5% mocznika został oceniony jako bardziej drażniący (średnio 1,43 w skali VAS) niż krem z ceramidami (0,69). Różnica w preferencji kremu do codziennego użycia nie była istotna statystycznie. To krótkie, jednoośrodkowe badanie z pojedynczym zaślepieniem, sfinansowane przez producenta kremu z ceramidami, porównało dwa konkretne produkty handlowe i oceniało natychmiastowe podrażnienie, w ciągu 5 minut po jednorazowym nałożeniu, więc nie pozwala na ogólne wnioski o mocznik jako składniku. Skóry nieuszkodzonej w nim nie badano. Informacje o ceramidach znajdziesz w tekście o ceramidach w kosmetykach.

Według NHS, jeśli pieczenie lub szczypanie nie ustępuje po kilku dniach stosowania emolientu, należy porozmawiać z lekarzem, pielęgniarką lub farmaceutą. AAD radzi z kolei poinformować dermatologa, gdy jakikolwiek produkt nawilżający powoduje pieczenie, szczypanie lub podrażnienie.

Jak stosować

Poniższe wskazówki pochodzą z zaleceń AAD i NHS dotyczących emolientów i suchej skóry, a nie z badań nad konkretnym kremem z mocznikiem. Materiał AAD o suchej skórze i strona NHS nie wymieniają mocznika.

Moment: AAD zaleca nakładać krem zaraz po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze wilgotna, oraz po każdym myciu rąk. NHS dodaje, że po osuszeniu skóry ręcznikiem emolient aplikuje się od razu.
Sposób: NHS radzi wsmarowywać emolient delikatnie, a nie wcierać go mocno, w kierunku wzrostu włosów.
Częstotliwość: NHS wskazuje, że emolienty najlepiej stosować co najmniej trzy do czterech razy dziennie, a można je nakładać tak często, jak skóra tego wymaga. AAD zaleca stosować krem, gdy skóra jest sucha.
Reakcje skóry: NHS wymienia możliwe reakcje na emolienty, takie jak pieczenie lub szczypanie niemijące po kilku dniach, zapalenie mieszków włosowych i wysypka na twarzy, i radzi zgłosić je lekarzowi, pielęgniarce lub farmaceucie.
Bezpieczeństwo: NHS przypomina, że ubrania, pościel i opatrunki mające kontakt z emolientem łatwo się zapalają, więc trzymaj je z dala od ognia.
Pęknięcia: AAD zaleca wizytę u dermatologa, gdy popękane pięty są nasilone albo nie poprawiają się po stosowaniu jej wskazówek. Przy otwartych ranach i głębokich pęknięciach skóry wybór kremu omów z lekarzem lub farmaceutą.

Inne składniki, które można spotkać w kosmetykach, opisuje tekst o składnikach aktywnych.

Mocznik u dzieci

Opisane tu przeglądy nie przedstawiają danych, na podstawie których można formułować zalecenia dla niemowląt i małych dzieci, a pojedyncze badanie z 2020 roku wskazuje na możliwość większego podrażnienia kremem z mocznikiem na zadrapanej skórze dzieci z atopią. Z tego powodu nie ma tu podstaw do ogólnych zaleceń: o stosowaniu kremu z mocznikiem u dziecka decyduje pediatra lub lekarz prowadzący. Podstawy pielęgnacji opisuje tekst o pielęgnacji skóry niemowlaka.

Kiedy do lekarza

Skóra pozostaje sucha mimo regularnej pielęgnacji. Według AAD należy wtedy zgłosić się do dermatologa, bo uporczywa suchość może wynikać na przykład z atopowego zapalenia skóry, łuszczycy lub choroby nerek.
Produkt powoduje pieczenie, szczypanie lub podrażnienie, które nie mija.
Pęknięcia pięt są nasilone albo nie poprawiają się po stosowaniu wskazówek, a według AAD ich przyczyną bywa choroba, na przykład cukrzyca.
Zmiany skórne dotyczą dziecka.

Kosmetyk jest uzupełnieniem pielęgnacji i nie zastępuje diagnozy. Dalsze informacje o suchej skórze znajdziesz w dziale skóra atopowa i sucha.

Zobacz też: Sucha skóra dłoni, stóp i łokci: pielęgnacja, lekarz.

Źródła

Piquero-Casals J., Morgado-Carrasco D., Granger C. i wsp., Urea in Dermatology: A Review of its Emollient, Moisturizing, Keratolytic, Skin Barrier Enhancing and Antimicrobial Properties, Dermatology and Therapy 2021;11:1905-1915, DOI: 10.1007/s13555-021-00611-y.
Sethi A., Kaur T., Malhotra S.K. i wsp., Moisturizers: The Slippery Road, Indian Journal of Dermatology 2016, DOI: 10.4103/0019-5154.182427.
Ho V.P.Y., Ma E.L.H., Liew H.M., Ng M.S.Y., Koh M.J.A., Comparing the Potential for Irritation of a Ceramide-Based Moisturizer with a Urea-Based Moisturizer for Pediatric Atopic Dermatitis, Dermatology and Therapy 2020;10(4):807-813, DOI: 10.1007/s13555-020-00388-6.
American Academy of Dermatology, How to care for dry, cracked heels, https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dry-heels.
American Academy of Dermatology, Dermatologists’ tips to relieve dry skin, https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin.
NHS, Emollients, https://www.nhs.uk/conditions/emollients/.