Ceramidy w kosmetykach: co to jest i jak je stosować

Najważniejsze

Ceramidy to lipidy tworzące wraz z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi warstwę międzykomórkową w warstwie rogowej naskórka. Według przeglądu Wertza i Fluhra stanowią około 50% masy tych lipidów.
Zapis w rodzaju NP, AP czy EOP to skrót opisujący budowę cząsteczki: rodzaj kwasu tłuszczowego i rodzaj zasady sfingoidowej.
W badaniach na myszach i wstępnie na uszkodzonej skórze ludzkiej mieszanina ceramidów, cholesterolu i kwasów tłuszczowych w równych proporcjach molowych pozwalała na normalną odbudowę bariery, a zwiększenie udziału któregoś ze składników do trzykrotności dodatkowo ją przyspieszało; wcześniejsze prace wskazywały, że pojedyncze składniki odbudowę opóźniają. Kremy z ceramidami badano głównie u osób z atopowym zapaleniem skóry lub skłonnością do niego, a wyniki są umiarkowane i zależą od produktu.
Dowody dla ceramidów przyjmowanych doustnie opierają się w opisanych tu pracach na małych badaniach, a jedno z nich nie miało grupy kontrolnej.
Przy atopowym zapaleniu skóry, łuszczycy i innych chorobach skóry kosmetyk jest co najwyżej uzupełnieniem pielęgnacji zaleconej przez lekarza.

Czym są ceramidy i jaką rolę mają w barierze skóry

Ceramidy to lipidy, czyli tłuszcze, które wypełniają przestrzenie między komórkami warstwy rogowej, zewnętrznej warstwy naskórka. Razem z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi budują barierę ograniczającą utratę wody. W zdrowej warstwie rogowej, jak podają Wertz i Fluhr w przeglądzie z 2026 roku, ceramidy to około 50% masy lipidów, cholesterol około 27%, a wolne kwasy tłuszczowe około 12%. Resztę stanowią między innymi siarczan cholesterolu i estry cholesterolu.

Gdy mówi się o „odbudowie bariery”, chodzi o ten układ lipidowy. Szerzej o całej warstwie ochronnej, razem z filmem hydrolipidowym, piszemy w tekście o barierze hydrolipidowej i tym, co ją osłabia.

Poziom ceramidów bywa obniżony w niektórych chorobach skóry. Przegląd Choi i Maibacha z 2005 roku opisuje zmniejszoną ilość ceramidów w skórze z atopowym zapaleniem skóry i łuszczycą, a jego autorzy uznają ten niedobór za ważny czynnik w tych chorobach. Wertz i Fluhr wiążą barierę skóry atopowej z mniejszą zawartością ceramidów i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz z podwyższonym pH skóry. Zdrowa warstwa rogowa ma pH poniżej 5, a taki odczyn jest potrzebny do prawidłowego układania się lipidów bariery.

Rodzaje ceramidów i ich zapis w publikacjach i na opakowaniach

Ceramidów nie ma jednego rodzaju. Wertz i Fluhr opisują 12 głównych klas ceramidów wolnych i 4 klasy związanych kowalencyjnie. Nazwy składają się z liter, które mówią o budowie cząsteczki:

pierwsza litera opisuje kwas tłuszczowy połączony wiązaniem amidowym: N to kwas nieuwodorotleniony, A to kwas alfa-hydroksylowy, O to kwas omega-hydroksylowy,
kolejna litera opisuje zasadę sfingoidową: S to sfingozyna, dS to dihydrosfingozyna, P to fitosfingozyna, H to 6-hydroksysfingozyna,
litera E oznacza dodatkowy kwas tłuszczowy związany estrowo (głównie linolowy), a ceramidy z grupy EO to acyloceramidy.

Według tego samego przeglądu ceramidy NP i AP, oparte na fitosfingozynie, są szeroko stosowane w kremach nawilżających, a ceramid EOP występuje w niektórych z nich w niskich stężeniach. W publikacjach naukowych spotkasz zapis typu NP, AP, EOP albo CER[NP]. Zapis na opakowaniu może się różnić, więc nazwę składnika warto porównać z bazą CosIng Komisji Europejskiej. Jak czytać całą listę składników, opisujemy w poradniku o składzie INCI.

Wniosek redakcji: sama obecność słowa „ceramide” w składzie niewiele mówi. Ważne, który to ceramid, w jakiej ilości i czy produkt zawiera też pozostałe lipidy. W jednym z opisanych niżej badań producent nie ujawnił stężenia ceramidu NP w gotowej formule, więc z samego składu nie da się go ocenić.

Dla jakiej skóry

Badania nad kosmetykami z ceramidami dotyczą w większości skóry atopowej lub skłonnej do atopii, bo to tam opisano obniżony poziom tych lipidów. Opisane tu prace nie dotyczą skóry suchej bez choroby, więc nie przenoś tych wyników automatycznie na każdą suchą cerę.

Co opisano w badaniach:

W badaniu z udziałem 58 dorosłych z eczemą w wywiadzie krem z fizjologicznymi lipidami i gliceryną stosowano dwa razy dziennie przez 28 dni na jednej stronie ciała, a emulsję z samą gliceryną na drugiej. Integralność bariery, mierzona jako utrata wody przez naskórek po 20 odrywaniach taśmy (TEWL20), poprawiła się w miejscach z kremem lipidowym z 38,02 do 29,79 g/m²/h (p < 0,001), a w miejscach z samą gliceryną nie poprawiła się (35,6 i 37,4 g/m²/h). Ceramidy NP(18) i AP(18) w warstwie rogowej wzrosły odpowiednio o 24% i 19%. Badanie sfinansował producent kosmetyków, co warto brać pod uwagę.
W badaniu z udziałem 60 dorosłych z umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry krem z ceramidem NP porównano z placebo, obie grupy otrzymywały takie samo standardowe leczenie podstawowe, a krem lub placebo stosowano dwa razy dziennie na całe ciało. Poprawa nawilżenia, utraty wody i nasilenia objawów wystąpiła w obu grupach, w grupie z kremem ceramidowym była liczbowo większa, ale różnice między grupami nie były istotne statystycznie. Autorzy wskazują na potrzebę większych badań.
Przegląd Wollenberga i współpracowników z 2025 roku wskazuje, że także podstawowe emolienty, na przykład z gliceryną, mocznikiem czy wazeliną, w większości badań poprawiały suchość skóry atopowej. Wertz i Fluhr opisują porównanie preparatu barierowego z pseudoceramidem oraz kwasem palmitynowym i sprzężonym kwasem linolowym, które według przeglądu nie są długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi zdrowej warstwy rogowej, z kremem na bazie wazeliny u dzieci i młodzieży w wieku 2-17 lat z łagodnym lub umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry (po 13 osób w grupie, stosowanie trzy razy dziennie przez 3 tygodnie), w którym nie stwierdzono istotnych różnic, a autorzy pracy pierwotnej (Miller i wsp. 2011) zaznaczają, że 39 osób w trzech grupach to za mało, by wykazać wyższość preparatu wazelinowego.

Wniosek redakcji: ceramidy są jednym ze sposobów pielęgnacji suchej skóry, a nie jedynym i niekoniecznie lepszym od prostszych emolientów. O tym, czym są emolienty i jak się je dobiera, piszemy w osobnym tekście o emolientach. Jeśli masz skórę atopową albo podejrzewasz u siebie chorobę skóry, więcej znajdziesz w tekście o skórze atopowej, a pielęgnację zawsze ustal z lekarzem lub farmaceutą.

Jak łączyć z cholesterolem i kwasami tłuszczowymi

Skoro bariera składa się z trzech grup lipidów, naturalne jest pytanie, czy ceramidy działają same. W klasycznej pracy Man i współpracowników z 1996 roku, wykonanej głównie na skórze myszy, z wstępnym potwierdzeniem na uszkodzonej skórze ludzkiej, sprawdzano odbudowę bariery mierzoną utratą wody. Autorzy przypominają wcześniejsze ustalenia, że nałożenie tylko jednego lub dwóch z trzech składników (ceramidów, cholesterolu, wolnych kwasów tłuszczowych) opóźnia odbudowę, a tylko mieszanina równomolowa pozwala na normalny przebieg. Zwiększenie ilości któregokolwiek składnika do trzykrotności dodatkowo przyspieszało odbudowę. Same acyloceramidy opóźniały regenerację, ale w odpowiednich proporcjach z cholesterolem poprawiały ją wyraźnie.

Wniosek redakcji: wyniki te pochodzą z modeli zwierzęcych i z badań laboratoryjnych, więc nie dowodzą, że każdy krem z trzema takimi składnikami zadziała u Ciebie. Wskazują jednak, dlaczego w składzie kremów barierowych ceramidom często towarzyszą cholesterol i kwasy tłuszczowe. Wertz i Fluhr opisują też eksperyment firmy Gist-brocades (której dział ceramidów stał się częścią Evonik, dziś dużego dostawcy ceramidów dla kosmetyków), w którym preparat z ceramidem NP w stężeniu 2 mg/ml, nakładany dwa razy dziennie na przedramiona 15 kobiet z barierą uszkodzoną detergentem (siarczanem dodecylu), przywrócił ponad 80% bariery po 3 dniach wobec 30% przy placebo i 18% bez żadnego preparatu. Przegląd przytacza go jako doświadczenie firmy, bez podania publikacji źródłowej przy tym zdaniu.

Wertz i Fluhr zwracają też uwagę na pH: dla układania się lipidów potrzebny jest odczyn poniżej 5, a w zastosowanych w handlu kremach pH waha się od około 3,7 do 8,2.

Ceramidy w kosmetykach a doustne

Ceramidy doustne to suplementy; w opisanych niżej badaniach pochodziły z ryżu i z osadów winnych. Przegląd Wertza i Fluhra, który omawia terapie atopowego zapalenia skóry, nie wspomina o nich w ogóle. Poniżej dwie prace, w pierwszej autorzy są pracownikami firmy sponsorującej badanie, w drugiej pierwszy autor pracuje w firmie dostarczającej badany preparat.

Randomizowane badanie z podwójnym zaślepieniem z 2024 roku objęło 30 zdrowych Japończyków w wieku 20-64 lat, przyjmujących ceramidy i glukozyloceramidy z wyciągu z osadów winnych lub placebo przez 12 tygodni (do analizy trafiło 29 osób). Utrata wody przez naskórek była po 12 tygodniach istotnie niższa w grupie badanej (p = 0,04), ale nie zaobserwowano istotnych różnic w nawilżeniu, świądzie i kwestionariuszu jakości życia związanym ze skórą. Autorzy pracy są pracownikami firmy, która sponsorowała badanie (Pharma Foods International).
Badanie z 2022 roku nad ceramidami ryżowymi było prospektywne i otwarte, objęło 50 ochotników i nie opisano w nim grupy kontrolnej. Autorzy zgłosili poprawę nawilżenia, jędrności i zmniejszenie utraty wody. Brak grupy kontrolnej i otwarty charakter uniemożliwiają oddzielenie efektu preparatu od innych czynników. Pierwszy autor pracuje w firmie, której kapsułek użyto w badaniu (autorzy deklarują brak konfliktu interesów).

Wniosek redakcji: na podstawie tych prac nie da się stwierdzić, czy suplement poprawia stan skóry, a tym bardziej czy zastępuje krem. Nie podajemy zaleceń co do przyjmowania suplementów. Jeśli rozważasz suplement, zwłaszcza w ciąży, w okresie karmienia lub przy chorobie przewlekłej, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.

Jak stosować i czego się spodziewać

W dwóch z opisanych wyżej badań kremów (Andrew, Gu) trwały odpowiednio 28 i 42 dni (w drugim z oceną także po 21 dniach), a krem nakładano dwa razy dziennie. Wniosek redakcji: w tych dwóch badaniach efekty oceniano po kilku tygodniach, więc własne efekty też oceniaj po kilku tygodniach, nie po pierwszych dniach.

Nakładaj krem na oczyszczoną skórę zgodnie z instrukcją producenta i oceniaj efekty po kilku tygodniach, a nie po kilku dniach.
Zmiany w pielęgnacji wprowadzaj pojedynczo. Dzięki temu łatwiej zauważysz, który produkt wywołuje reakcję.
Przed pierwszym użyciem sprawdź produkt na małym fragmencie skóry, na przykład za uchem lub na przedramieniu. Gdy pojawi się pieczenie, zaczerwienienie lub nasilone swędzenie, przerwij stosowanie.
Jeśli objawy się utrzymują albo nasilają, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Kosmetyk z ceramidami nie jest lekiem i nie leczy chorób skóry.

Więcej o całej grupie składników, do której należą ceramidy, znajdziesz w zestawieniu składników aktywnych w kosmetykach.

Najczęstsze pytania

Czy ceramidy to to samo co nawilżanie?

Nie. Ceramidy to lipidy bariery, które ograniczają utratę wody, a nawilżają przede wszystkim substancje wiążące wodę, takie jak gliceryna. W badaniu z 58 osobami oba porównywane kremy zawierały glicerynę, a różnicę dawał dopiero krem z lipidami fizjologicznymi.

Czy każdy krem z ceramidami naprawia barierę?

Nie ma podstaw, by tak twierdzić. W badaniu z udziałem 60 osób z atopowym zapaleniem skóry różnice między kremem z ceramidem NP a placebo nie były istotne statystycznie, a efekt zależy od całej receptury.

Czy ceramidy w ciąży są bezpieczne?

Opisane w tym tekście źródła nie dają podstaw, by to ocenić. Zapytaj lekarza prowadzącego i sprawdź informacje u producenta konkretnego produktu.

Zobacz też: Składniki aktywne w kosmetykach: jak je czytać i dobierać, Pielęgnacja cery suchej: składniki, rutyna, błędy, Skóra atopowa: pielęgnacja, emolienty i czynniki drażniące.

Źródła

Wertz P.W., Fluhr J.W., Ceramides and the Defective Barrier in Atopic Dermatitis, Skin Pharmacology and Physiology 2026, DOI: 10.1159/spp/aetag001.
Man M.Q., Feingold K.R., Thornfeldt C.R., Elias P.M., Optimization of physiological lipid mixtures for barrier repair, Journal of Investigative Dermatology 1996;106(5):1096-1101, DOI: 10.1111/1523-1747.ep12340135.
Choi M.J., Maibach H.I., Role of ceramides in barrier function of healthy and diseased skin, American Journal of Clinical Dermatology 2005;6(4):215-223, DOI: 10.2165/00128071-200506040-00002.
Andrew P.V. i wsp., Topical supplementation with physiological lipids rebalances the stratum corneum ceramide profile and strengthens skin barrier function in adults predisposed to atopic dermatitis, British Journal of Dermatology 2025;193(4):729-740, DOI: 10.1093/bjd/ljaf200.
Gu C.Y. i wsp., Effect of a Ceramide NP-Containing Moisturizer on Skin Barrier Function in Adults with Atopic Dermatitis: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study, Skin Pharmacology and Physiology 2026, DOI: 10.1159/spp/aetag011.
Wollenberg A., Barbarot S., Torrelo A., Basic Emollients for Xerosis Cutis in Atopic Dermatitis: A Review of Clinical Studies, International Journal of Dermatology 2025;64(Suppl 1):13-28, DOI: 10.1111/ijd.17793.
Sanjaya A. i wsp., Efficacy and Safety of Oral Administration of Wine Lees Extract (WLE)-Derived Ceramides and Glucosylceramides in Enhancing Skin Barrier Function, Nutrients 2024;16(13):2100, DOI: 10.3390/nu16132100.
Leo T.K. i wsp., Effect of Rice (Oryza sativa L.) Ceramides Supplementation on Improving Skin Barrier Functions and Depigmentation: An Open-Label Prospective Study, Nutrients 2022;14(13):2737, DOI: 10.3390/nu14132737.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza.