Niacynamid w kosmetykach: działanie, stężenie, zastosowanie

Najważniejsze

Niacynamid (INCI: Niacinamide) to amid kwasu nikotynowego, czyli jedna z form witaminy B3, stosowana w kosmetykach do twarzy i ciała.
W badaniach klinicznych opisanych w przeglądzie Boo niacynamid stosowany na skórę wiązał się ze spowolnieniem postępu oznak starzenia i przebarwień oraz mógł poprawiać kondycję bariery naskórkowej. W badaniach laboratoryjnych niacynamid zwiększał wytwarzanie lipidów bariery, a pojedyncze badanie kliniczne sugerowało poprawę jej funkcji. Efekty zależą od składu produktu i skóry, więc nie są gwarantowane.
Przegląd Boo opisuje dobrą tolerancję przy stężeniach stosowanych zwykle poniżej 5%, a wyższy procent nie musi oznaczać lepszego efektu.
Składnik jest zwykle dobrze tolerowany, ale u osób z wrażliwą skórą może pojawić się uczucie pieczenia lub zaczerwienienie. Nowy kosmetyk warto najpierw sprawdzić na małym fragmencie skóry.
W ciąży i przy chorobach skóry decyzję o pielęgnacji warto omówić z lekarzem.

Czym jest niacynamid

Niacynamid, zwany też nikotynamidem, to amid kwasu nikotynowego i jedna z form witaminy B3. W składzie kosmetyku znajdziesz go pod nazwą INCI Niacinamide. Według oceny CIR z 2005 roku stosowano go m.in. w kosmetykach nawilżających i oczyszczających do skóry, a w badaniach opisanych przez Boo używano go samodzielnie lub w połączeniu z innymi składnikami.

Nazwa bywa mylona z kwasem nikotynowym (niacyną), choć to dwie różne substancje. Ocena bezpieczeństwa Cosmetic Ingredient Review obejmowała obie, a jej autorzy uznali je za bezpieczne w stosowanych wówczas stężeniach.

Co mówią badania: bariera, sebum, koloryt

Jedno zastrzeżenie na początek: większość badań dotyczy konkretnych formuł testowanych przez określony czas, zwykle kilka tygodni, na stosunkowo małych grupach. Wynik jednego produktu nie przenosi się automatycznie na inny, nawet jeśli oba zawierają ten sam składnik.

Najlepiej opisane są zastosowania związane z wiekiem skóry i przebarwieniami. Przegląd Boo z 2021 roku podsumowuje, że niacynamid stosowany na skórę, samodzielnie lub w połączeniu z innymi składnikami, w badaniach klinicznych wiązał się ze spowolnieniem postępu oznak starzenia i przebarwień. Autor zaznacza przy tym, że nie wskazano jednego konkretnego mechanizmu tych efektów.

Co do bariery naskórkowej, w badaniach na hodowlach keratynocytów niacynamid zwiększał wytwarzanie ceramidów i innych lipidów, a w badaniu z kremem nawilżającym z 2% niacynamidu opisano poprawę kondycji bariery u osób z trądzikiem różowatym. W przypadku produktów złożonych trudno jednak oddzielić wpływ samego niacynamidu od reszty receptury.

Przy kolorycie skóry wyniki zależały od stężenia: w jednym z opisanych badań produkt z wyższym stężeniem poprawiał wygląd brązowych przebarwień po kilku tygodniach, a z niższym nie dawał istotnej różnicy względem podłoża. Po zaprzestaniu stosowania efekt z czasem słabł. To dobry przykład, że kosmetyk może pomagać w pielęgnacji, ale nie rozwiązuje problemu na stałe.

Często powtarzana jest też opinia o wpływie na wydzielanie sebum. Przeglądu Boo ten wątek nie dotyczy, ale opisano go w randomizowanym badaniu z 2006 roku z kremem z 2% niacynamidu: u 100 osób z Japonii (4 tygodnie, placebo) szybkość wydzielania sebum spadła po 2 i 4 tygodniach, a u 30 osób rasy kaukaskiej (6 tygodni) po 6 tygodniach spadł jedynie poziom sebum na powierzchni skóry, bez istotnej zmiany szybkości wydzielania. To jedna publikacja opisująca dwa osobne badania kremu z 2% niacynamidu, więc wyników nie należy przenosić na inne kosmetyki.

Jakie stężenie spotyka się w kosmetykach i co oznacza

Przegląd Boo opisuje niacynamid jako dobrze tolerowany przy stężeniach stosowanych zwykle poniżej 5%. W opisanych tam badaniach testowano produkty z 2%, 4% i 5%, a w teście z 10% nie zgłoszono pieczenia ani zaczerwienienia. Starsza ocena Cosmetic Ingredient Review z 2005 roku podawała stężenia stosowania od 0,0001% w preparatach na noc do 3% w kremach do ciała i rąk. Dane mają 20 lat i nie opisują dzisiejszych produktów.

Co to oznacza dla Ciebie:

Jeśli producent podaje stężenie, na przykład w nazwie produktu (na przykład „10%”), jest to jego deklaracja, a nie wynik niezależnego pomiaru.
Wyższy procent nie jest automatycznie lepszy. W przeglądzie Boo różnicę w działaniu widać między 2% a 5%, a dla stężeń powyżej 5% nie ma takich porównań w opisanych tam badaniach. Skóra wrażliwa może reagować niezależnie od stężenia.
W opisanych w przeglądzie Boo badaniach wyniki zależały od stężenia (w jednym 5% dawało efekt, a 2% nie), a w produktach złożonych trudno oddzielić wpływ niacynamidu od reszty receptury, więc samo stężenie nie przesądza o działaniu.

Dopuszczalne limity dla składników kosmetycznych w UE wyznacza rozporządzenie (WE) nr 1223/2009. Oficjalne dane o składniku znajdziesz w bazie CosIng Komisji Europejskiej. Przegląd CIR z 2005 roku odnotowywał, że niacynamid był wtedy dopuszczony do stosowania w kosmetykach w UE i w Japonii.

Przy wyborze produktu zwróć uwagę nie tylko na liczbę przy nazwie składnika, ale też na pełen skład. Przy skórze wrażliwej warto sprawdzić cały skład kosmetyku, a nie tylko niacynamid, bo przegląd Boo zaznacza, że odczyn zależy od kondycji skóry danej osoby. Warto też zerknąć na zalecenia producenta dotyczące przechowywania.

Dla jakiej cery ma sens

Przegląd Boo opisuje niacynamid jako zwykle dobrze tolerowany przez skórę.

Cera tłusta i mieszana - wpływ na sebum opisano w jednej publikacji z 2006 roku, a wyniki różniły się między grupami (zob. wyżej).
Cera z nierównym kolorytem - badania opisane w przeglądzie Boo dotyczą głównie tego zastosowania. W jednym z badań opisanych przez Boo 5% niacynamid zmniejszał brązowe przebarwienia, a po przerwie efekt stopniowo słabł; w innym badaniu stosowano krem z filtrem i 2% niacynamidu.
Cera sucha i z osłabioną barierą - w badaniach laboratoryjnych niacynamid zwiększał wytwarzanie lipidów bariery, a w pojedynczym badaniu z kremem z 2% niacynamidu opisano poprawę bariery u osób z trądzikiem różowatym; wyników nie należy przenosić na inne produkty. Nowy kosmetyk wprowadzaj stopniowo.

Jeśli masz skórę z chorobą dermatologiczną, na przykład łuszczycę czy ciężki trądzik, kosmetyk jest co najwyżej dodatkiem do pielęgnacji zaleconej przez lekarza.

Pamiętaj, że kosmetyk to jeden z elementów pielęgnacji. Równie ważne są delikatne oczyszczanie, nawilżanie i codzienna ochrona przeciwsłoneczna, zwłaszcza gdy zależy Ci na wyrównaniu kolorytu. Bez filtra nawet dobrze dobrany składnik ma ograniczone pole do działania.

Jak wprowadzać i z czym łączyć

Zacznij od jednego produktu i jednej pory dnia, a dopiero po kilku dniach bez objawów dołóż kolejne. Stosuj kosmetyk zgodnie z instrukcją producenta. Ocenę efektów warto odłożyć na kilka tygodni, bo poprawa wyglądu skóry, jeśli się pojawia, nie następuje z dnia na dzień.

Jeśli chcesz łączyć niacynamid z innymi aktywnymi składnikami, takimi jak retinol albo witamina C, wprowadzaj je pojedynczo, w odstępie kilku dni, i obserwuj skórę. W razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę. Przykładową kolejność kroków znajdziesz w tekście o rutynie na dzień i na noc.

Jeśli po kilku tygodniach nie widzisz różnicy, nie zwiększaj ilości ani częstotliwości na własną rękę. Czasem lepszym ruchem jest zmiana produktu na łagodniejszy lub rezygnacja ze składnika, bo nie każda skóra reaguje na niego tak samo.

Możliwe podrażnienia

Niacynamid jest ogólnie dobrze tolerowany, a w przeglądzie Boo opisano brak podrażnień w testach z produktem zawierającym 5% składnika. Mimo to reakcje indywidualne się zdarzają, zwłaszcza przy skórze wrażliwej, a przegląd Boo zaznacza, że odczyn zależy od kondycji skóry danej osoby. Zwróć uwagę na:

uczucie pieczenia, ściągania lub swędzenia po nałożeniu,
zaczerwienienie, które nie mija po kilku godzinach,
nasilenie suchości lub złuszczania.

Sprawdź kosmetyk najpierw na małym fragmencie skóry, na przykład za uchem lub na przedramieniu. Gdy pojawi się dyskomfort, przerwij stosowanie. Jeśli objawy nie ustępują lub się nasilają, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Warto też pamiętać, że kosmetyk z niacynamidem nie jest lekiem i nie służy do leczenia chorób skóry. Jeśli objawy się utrzymują, najlepszym krokiem jest wizyta u dermatologa, który oceni skórę i dobierze postępowanie.

Niacynamid w ciąży

To nie jest rekomendacja, czy używać kosmetyków z niacynamidem w ciąży lub w okresie karmienia. To decyzja indywidualna. Zapytaj o nią lekarza prowadzącego i sprawdź informacje na opakowaniu oraz u producenta konkretnego produktu.

Podsumowując: ocena CIR z 2005 roku i przegląd Boo z 2021 roku opisują niacynamid jako składnik zwykle dobrze tolerowany, a w badaniach wiązał się on z poprawą wyglądu skóry w określonych zastosowaniach; efekty zależą od produktu i skóry. Wybieraj produkty rozsądnie, wprowadzaj je stopniowo i oceniaj po kilku tygodniach.

Zobacz też: Składniki aktywne w kosmetykach: jak je czytać i dobierać, Retinol w kosmetykach: jak zacząć, podrażnienia, limity, Pielęgnacja cery tłustej: oczyszczanie, nawilżanie, filtr, Pielęgnacja cery mieszanej: strefa T, oczyszczanie, krem, Serum z witaminą C: formy, stabilność, stosowanie.

Źródła

Boo Y.C., Mechanistic Basis and Clinical Evidence for the Applications of Nicotinamide (Niacinamide) to Control Skin Aging and Pigmentation, Antioxidants (Basel) 2021;10(8):1315, DOI: 10.3390/antiox10081315.
Cosmetic Ingredient Review Expert Panel, Final report of the safety assessment of niacinamide and niacin, International Journal of Toxicology 2005;24(Suppl 5):1-31, DOI: 10.1080/10915810500434183.
Draelos Z.D., Matsubara A., Smiles K., The effect of 2% niacinamide on facial sebum production, Journal of Cosmetic and Laser Therapy 2006;8(2):96-101, DOI: 10.1080/14764170600717704.

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza.